We make things visible since 2017

Pn - Pt - 08:00 - 15:00

Telefon

+48 797 854 302

Telefon
Masz pytanie?
Falerii Novi - Rzymskie miasto zlokalizowane za pomocą pomiarów georadarowych

Rzymskie miasto odkryte za pomocą pomiarów GPR

Wpis powstał głównie na bazie artykułu naukowego dot. pomiarów GPR: „Ground-penetrating radar survey at Falerii Novi: a new approach to the study of Roman cities” autorstwa Lieven Verdonck, Alessandro Launaro, Frank Vermeulen i Martin Millett. Wszystkie obrazy pochodzą z tego artykułu, chyba że napisano inaczej. Link do artykułu znajduje się na końcu wpisu.

Miasto Falerii Novi

Miasto Falerii Novi leży 50 kilometrów na północ od Rzymu. Jego początki sięgają roku 241 przed narodzeniem Chrystusa, kiedy to Rzymianie przesiedlili mieszkańców Falerii Veteres po ich buncie przeciwko władzy rzymskiej. Przez kolejne blisko 1000 lat miasto było zamieszkiwane przez ok. 2500 osób, aż do masowej emigracji w VIII w. n. e.

Obecnie w obrębie murów miasta, na obszarze 30 ha, znajdują się jedynie pozostałości po dawnych zabudowaniach (niektóre ściany i fundamenty budynków), brama wjazdowa oraz kościół Santa Maria de Falerii (Rys. 1).

Rysunek 1. Obszar w obrębie murów starożytnego miasta Falerii Novi (źródło: Google Maps)

Pomiary geofizyczne

Falerii Novi stało się obiektem badań geofizycznych już na początku XXI w. W 2000 roku zespół pod kierownictwem profesora Simona Keaya z Wydziału Archeologii Uniwersytetu w Southampton opracował mapę anomalii pola magnetycznego dla obszaru miasta (Rys. 2). Wyniki prac pomiarowych opublikowano na łamach Papers of the British School at Rome [1].

Rysunek 2. Wyniki pomiarów anomalii pola magnetycznego wykonanych za pomocą gradiometru. Źródło: Keay i in. [2000]

15 lat później starożytne miasto ponownie stało się obszarem pomiarów geofizycznych. Jednak tym razem to georadar wystąpił w roli głównej. Zespół z badaczy z Uniwersytetów w Ghent (Belgia) i Cambridge (Wielka Brytania), po trwającej przeszło 2 lata kampanii pomiarowej (2015-2017), pozyskał i opracował dane z 26,6 hektarów powierzchni, wynosząc pomiary georadarowe na potrzeby archeologii na nowy poziom.

Pomiary wykonano zestawem 15 anten georadarowych o częstotliwości 500 MHz, podpiętych do quada (Rys. 3). Dzięki układowi anten ‚na zakładkę’ odległośc między liniami pomiarowymi wynosiła 12.5 cm. Dodatkowo, w celu zagęszczęnia ilości próbek, wykonywano drugi przejazd wzdłóż trasy przesuniętej o 6.25 cm. Takie rozwiązanie gwarantowało bardzo wysoką rozdzielczość pomiaru (320 próbkowań na 1 m2) Pozycja anten wyznaczana była w oparciu o pomiary GNSS (Real Time Kinematic) oraz tachimetr robotyczny.

Rysunek 3. System do pomiarów GPR, wykorzystany podczas pomiarów Falerii Novi. Źródło: Verdonck i in. [2020]

Wyniki pomiarów GPR

Duże pokrycie obszaru zainteresowania pomiarami georadarowymi pozwoliło na zobrazowanie praktycznie całego miasta i dalszą analizę jego projektu urbanistycznego (Rys. 4). Z kolei wysoka rozdzielczość danych pozwala na identyfikację małych, indywidualnych elementów konstrukcyjnych tj. kolumny (Rys. 4.2 i Rys. 5), umożliwiając tym samym szczegółową analizę architektoniczną, możliwą do tej pory jedynie na podstawie odkrywki archeologicznej.

Rysunek 4. Wyniki pomiarów georadarowych obszaru Falerii Novi (interpretacja w tekście). Źródło: Verdonck i in. [2020]

Bazując na wynikach pomiarów georadarowych i wynikach pomiarów anomalii pola magnetycznego, autorzy opracowania dochodzą do wniosku, że żadna z metod nie była w stanie dać pełnego obrazu miasta. Forum tabernae (budynki sklepikarzy 4.1) są widoczne jedynie w badaniach magnetycznych.

Natomiast wyniki pomiarów GPR pozwoliły na wykrycie nieznanych wcześniej obiektów (np. świątynia 4.2, macellum lub budynek targowy 4.4 i kompleks łaźni 4.5) oraz rzuciły nowe światło na sposób organizacji przestrzeni miejskiej. Z jednej strony miasto ma dość nieoczekiwany układ, który wydaje się być mniej uporządkowany niż ma to miejsce w przypadku innych znanych rzymskich miast. Z drugiej strony posiada obiekty wyrafinowane architektonicznie, które nie są typowe dla tak niewielkich miast. Warte odnotowania są też dwie bardzo duże konstrukcje, przylegające do murów. Obiekty 4.6 i 4.7 to prawdopodobnie pozostałości po monumentach lub świątyniach.

Rysunek 5. Zobrazowanie georadarowe nowo odkrytej świątyni w rzymskim mieście Falerii Novi. Źródło: Verdonck i in. [2020]

Na dodatkową wzmiankę zasługuje też budynek teatru (4.3). Chociaż jest widoczny na wynikach badań magnetycznych, to analiza danych georadarowych na różnych głębokościach pozwala na szczegółowe zrozumienie jego struktury. Tego rodzaju informacje pozwalają na badanie rozwoju poszczególnych budynków na przestrzeni czasu.

Rysunek 6. Szczegółowa prezentacja południowo-zachodniej części Falerii Novi (zaznaczono czerwonym prostokątem na Rys. 4). Źródło: Verdonck i in. [2020]

Wyzwania dla techniki pomiarów GPR

Zaprezentowane wyniki pokazują potencjał danych georoadarowych o wysokiej rozdzielczości. Jednakże gromadzenie i przetwarzania takich danych wiąże się z pewnymi niedogodnościami.

Po pierwsze, gęsta siatka linii równoległych, chociaż gwarantuje bardzo dużą rozdzielczość, to wpływa też na ilość gromadzonych danych. Podczas akwizycji danych wykonano 71.7 mln próbkowań (A-scan), a których każde składało się z 400 próbek czasowych (samples), co przełożyło się na 28,68 miliarda danych punktowych (ok. 4.5 GB surowych danych na hektar). Przetwarzanie i analiza tak wielkiego zestawu danych wymaga bardzo dużo czasu. Oprócz tego autorzy wykonywali ręczne interpretacje, które zabierały im średnio 20 godzin na 1 ha pozyskanych danych.

Druga kwestia wynika z kombinacji wyników pomiarów GPR i pomiarów uzupełniających, opartych na innych metodach geofizycznych, zwłaszcza w sytuacji, gdy te drugie ujawniają cechy niewykryte przez georadar.

Ostatnie zagadnienie związane jest prezentacją i publikacją wyników, gdy tworzą one tak potężny (jak na pomiary GPR) zbiór danych. Zwykle badania geofizyczne prezentowane są jako obrazy rastrowe, w zbyt małej skali, aby możliwe było wychwycenie istotnych detali.

Źródła

[1] S.J. Keay, M. Millett, S. Poppy, J. Robinson, J. Taylor & N. Terrenato. 2000. Falerii Novi: a new survey of the walled area. Papers of the British School at Rome 68: 1–93. DOI: 10.1017/S0068246200003871

[2] L. Verdonck, A. Launaro, F. Vermeulen & M. Millett. 2020. ‘Ground-penetrating radar survey at Falerii Novi: a new approach to the study of Roman cities’. Antiquity 94 (375): 705-723. DOI: 10.15184/aqy.2020.82

Leave a Comment